Hiện nay y học hiện đại vô cùng phát triển, các loại máy móc tân tiến ra đời nhưng vẫn còn nhiều trường hợp không chuẩn đoán được bệnh cho bệnh nhân, thậm chí là chuẩn đoán sai bệnh. Mặt khác, chúng ta từng có rất nhiều câu chuyện về các danh y bắt mạch ra đúng bệnh và chữa khỏi cho rất nhiều người. Đây là những câu chuyện hoàn toàn có thật, vậy liệu bắt mạch có giúp tìm ra bệnh tốt hơn tây y hiện đại?
Tôi chắc chắn rằng nhiều bạn ở đây hiểu được điều cơ bản rằng tây y chữa bệnh bằng cách đánh trực tiếp vào nguyên nhân gây bệnh, một vài ví dụ đơn giản như: người bị viêm thì dùng kháng sinh tiêu diệt, người sỏi thận thì dùng biện pháp phẫu thuật để lấy sỏi ra ngoài,… Còn Đông y chữa theo nguyên tắc cơ thể khỏe mạnh là một thể cân bằng về âm dương hàn nhiệt, và chữa bệnh là nhằm mục đích phục hồi thế quân bình âm dương trong cơ thể thì bệnh sẽ khỏi.
Có lẽ vì hướng chữa bệnh khác nhau nên phương pháp chẩn bệnh của Đông y và Tây y cũng khác nhau.
Theo Tây y, con người có thể mắc hàng trăm, thậm chí hàng ngàn bệnh khác nhau và cách chữa bệnh cũng từ đó mà thay đổi.
Tuy nhiên, trong Đông y, Đặc biệt là theo Thánh y Trương Trọng Cảnh, ông đã tinh giản hóa thành sáu loại bệnh hình là: bệnh Thái dương, bệnh Thiếu dương, bệnh Dương minh, bệnh Thái âm, bệnh Thiếu âm, bệnh Quyết âm.
Ba loại bệnh dương thuộc bản chất dương thiên thắng tức bệnh nhiệt, gọi là chính khí. Ba loại bệnh âm thuộc bản chất âm thiên thắng tức bệnh hàn, gọi là bệnh tam âm. Sáu loại bệnh này, mỗi loại có mạch tượng và một nhóm hậu chứng đặc trưng của nó đi đôi với nhau làm mục tiêu để nhận thức từng loại bệnh và những phương thuốc thích nghi cho những trường hợp bệnh biến của từng loại bệnh ấy.
Tôi chỉ xin ví dụ một loại để mọi người hiểu, ví như Bệnh Thiếu dương, khi bắt sẽ thấy mạch huyền tế hoặc trầm khẩn, miệng đắng, cổ họng khô, mắt hoa, phát cơn rét đến cơn nóng, trong lồng ngực và hai bên sườn đầy hơi bí bách lắm, người lìm lịm không muốn ăn uống, tim rạo rực, hay buồn nôn (đề cương). Bệnh tà cũng có tính chất nhiệt ở bán biểu bán lý, tức là bệnh tà không ở cơ biểu mà cũng không ở phủ tạng, ở vào khoảng xoang ngực và xoang bụng trên.
Ngoài những triệu chứng cụ thể trên, khi chẩn đoán sáu loại bệnh hình, còn phải xem mỗi loại bệnh biểu hiện thể chất của bệnh nhân như tạng hàn, tạng nhiệt; mức độ hàn nhiệt nhiều hay ít; bộ vị phát bệnh nông hay sâu; bệnh tình hoãn hay cấp.
Tất cả các bệnh đều theo tôn chỉ ấy, tuy nhiên thầy thuốc phải biết sử dụng phương dược cho thích đáng có gia giảm, số lượng thuốc nhiều hay ít, hoặc phối hợp hai, ba phương trong một bệnh tùy từng trường hợp.
Bất kể là bệnh gì chỉ cần môi trường không còn phù hợp thì bệnh sẽ không thể phát triển.
Nếu thầy thuốc có thể nắm vững các quy tắc ấy thì việc thầy thuốc bắt mạch chẩn đúng bệnh là điều hoàn toàn có thể.
Lần chia sẻ sau tôi xin nói chi tiết hơn về sáu loại bệnh hình theo phân loại của Thánh y Trương Trọng Cảnh. Qua những chia sẻ về hiểu biết của mình, mong rằng các bạn đọc có thể hiểu hơn về tính khoa học của Đông y và chia sẻ rộng rãi kiến thức này để đem lại hi vọng cho ngày càng nhiều bệnh nhân.