Đông y gọi bệnh hen là bệnh suyễn. Cũng như những bệnh khác, tài liệu về nguyên nhân phát bệnh có rất nhiều, đại lược do thần kinh, do ăn uống, do đàm ẩm, do thuỷ đình, phong hàn, hoả tà, tỳ, phễ, khi hư, can, thân khí hư v.v…
1. Những tài liệu ấy, lỷ luận rất trừu tượng khó lòng lĩnh hội được.
Do đó, thông thường người ta hay dùng phương pháp trục đàm thanh nhiệt. Gặp chứng thực cũng có khi khỏi bệnh, gặp chứng hư cũng có khi tạm khỏi nhất thời, vì trong cơ thể bớt được đàm ẩm, không làm trở ngại việc hô hấp. Sau đó ít lâu, cơ năng vốn suy giảm, không đào thải được thành phần nước thừa trong cơ thể, lại sinh ra lớp đàm ẩm khác, khiến cho bệnh tái phát. Nếu lại cứ tiếp tục trục đàm thanh nhiệt cơ năng một ngày một suy giảm thêm bệnh nhân có thể thành bệnh hư lao.
Chúng tôi chữa bệnh hen theo nguyên tắc quân bình âm dương, không được gặp bệnh nhân mạch thực (vì họ chữa theo phép trục đàm thanh nhiệt) chỉ gặp người mạch vi tế hoặc mạch vi vô lực, bị bệnh đã lâu, thuộc phạm trù bệnh Thiếu âm, chúng tôi cho uống bài Phục linh tứ nghịch khứ sâm gia nhục quế thang hợp với bài Nhị trán thang gia la bặc tư, cơn suyễn nhiêu gia tỏ tử. Uống chừng vài chục thang; thấy người có sức, bứt mêt nhọc, sẽ uống một viên Tẩu mã hoàn để trục đàm ẩm, đờm và nước sẽ ra đường đại tiện.
Sau đó lại tiếp tục uống dăm thang bài trên cho người đỡ mệt, sẽ lai uống một viên Tẩu mã hoằn. Cứ như thế uống chừng ba lần Tẩu mã hoàn, tuỳ đàm ẩm có nhiều hay ít. Rồi cứ uống bài trên cho đến khi khỏi bệnh. Có bệnh nhân cơ năng suy giảm quá, chúng tôi không cho uống Tẩu mã hoàn, chỉ uống liên tục bầi trên (uổng thuốc hoàn), khi cơ thể bệnh nhân đạt tới thế cân bình âm dương, cơ năng tự đào thải dần dần đàm ẩm, thành phần nước thừa không còn nữa, bệnh sẽ khỏi.
Trước khi vào phần Tâm đắc, chúng tôi xin phép nói sơ lược về sự nghiên cứu sách vở, học tập sở hữu, kinh nghiệm thực tế, và những khó khăn của chúng tôi.
Ngay từ khi mới khôn lớn, chúng tôi đã từng trực tiếp phục vụ bệnh nhân (người thân trong gia đình): sắc thuốc, theo dõi bệnh, có khi năm sáu tháng, có khi hàng năm, cho nên chúng tôi quen thuộc với những bài Quy lư, Lục vị, Thập toàn đại bổ .v.v…, chúng tôi cũng chăm chú lắng nghe y lý của các vị lương y là người trong gia tộc hoặc là người ngoài đã tham gia chữa bệnh bà nội, bà ngoại, cha, chú chúng tôi, chứng cục bệnh nhân nói trên đều bị biến chứng: hoặc phù thũng hoặc đường tiết mà qua đời.
Vợ tôi hồi hai mươi chín tuổi, sau khi ở cữ, người có suy nhược đôi chút, theo lời một vị lương y ăn thịt gà hầm với tam thất để cho bổ huyết. Nào ngờ ăn nhiều tam thất sinh, ra suy yếu dần dần, rối chiều chiều phát cơn trào nhiệt. Các thầy thuốc Đông y xem bệnh, người này cho là bệnh âm hư phát nhiệt, người khác cho là bệnh cốt, nhưng người nào cũng cho uống thuốc hàn lương mà không khỏi. Thầy thuốc tây y cho là bệnh suy nhược toàn thân, chữa mãi cũng không khỏi. Sau lại uống thuốc Đông y, thuỷ chung vẫn là tư âm giáng hoả. Bệnh dai dẳng đến hơn một năm, bệnh nhan tạ thế với bệnh cổ trưởng!
Cách chế: Nhân hạt ba đậu, sau khi bỏ màng ngoài, gói lại bằng nhiều lần vải (hoặc giấy bản), rồi để lên mảnh gỗ, lấy búa đập cho nát ra, dầu ba đậu sẽ thấm vào vải (hoặc giấy). Thay vải hoặc giấy ba lần. Bột ba đậu đã bỏ dầu gọi là ba đậu sương. Ba vị kia (hạnh nhân cũng bỏ màng ngoài) tán nhỏ, trộn với ba đậu sương, cất giữ cẩn thận kẻo dễ mốc.
Cách dùng: Người lớn dùng lg đến 1,5g một lần. Thiếu niên theo tuổi mà giảm bứt. Trẻ em dưới 10 tuổi không nên dùng. Sáng sớm chưa ăn gì, lấy giấy thật mỏng bọc thuốc, cho vào miệng nuốt với nước nống. Sau vài ba giờ sẽ thấy người nôn nao, sau đó đi ngoài ra nước và đờm, đi vài ba lần, rồi thôi. Sau vài giờ sẽ ăn cháo loãng hoặc sữa để thật nguội cho đỡ mệt. Chiều tốt sẽ ăn cơm. Kiêng các thứ nóng như ớt, hồ tiêu.
Nếu sau khi uống thuốc vài giờ không thấy đi ngoài thì uống một chén nước nóng sẽ đi, uống nước nóng mà vẫn không đi hoặc đi không đáng kể, là liều lượng thuốc chưa đủ tác dụng. Hôm sau lại uống với liều lượng hơn lên.
Uống thuốc mà đi ngoài nhiều quá, người mệt nhọc thì uống một chén nước lạnh cho thôi đi, chữa thôi thì tiếp tục uống cho đến thôi.