Uống thuốc bổ cũng cần phân biệt âm dương, hàn nhiệt. Người tạng hàn mà uống thuốc bổ bằng lương dược -ta quen gọi là thuốc bổ âm – cũng có tình trạng trước thấy hay sau thấy dở. Chúng tôi đã thường thấy người tạng hàn, mạch hư dùng Đại táo hoàn hay Lục vị hoàn, khi mới dùng thấy tốt, về sau, khi đã dùng nhiều số lượng thuốc, thấy ăn khó tiêu, đại tiện hoạt, người nặng nề mệt nhọc hơn trước mà lại lên cân. Vì sao lại như vậy?
Dựa vào thực tiễn lâm sàng, chúng tôi xin phép giải thích lý do như sau:
Người tạng hàn là người bản chất âm thịnh dương suy, thường hay có giả tượng nhiệt, khi uống lương dược, giả tượng nhiệt được giải quyết tạm thời nên thấy người khoan khoái dễ chịu. Sau khi dùng nhiều số lượng thuốc hàn lương, bản chất âm càng trở nên thiên thắng có nghĩa là năng lượng trong cơ thể bị tiêu hao hơn trước, hoạt động sinh lý kém đi, không đào thải được thành phần nước thừa không cần thiết trong cơ thể, nó bị tích tụ lại cho nên lên cân và có hậu quả như trên đó là hàn ngộ hàn.
Thành phần nước thừa ấy Đông y gọi là thuỷ dộc hay thuỷ khí, nó là nguồn gốc của trăm ngàn thứ bệnh. Những trường hợp này chúng tôi đã cho uống bài “Phục linh tứ nghịch khứ sâm gia quế thang” thêm chế bán hạ đều có hiệu lực rõ rệt người nhẹ cân đi, bắp thịt chắc lại và khoẻ mạnh.
Theo Trương Trọng Cảnh, có ba loại bệnh tam dương là loại bệnh thuộc dương, thuộc thực (thực có thể hiểu là sức đề kháng bệnh mạnh), ba loại bệnh tam âm là loại bệnh thuộc hàn, thuộc hư (hư có thể hiểu là sức đề kháng bệnh yếu).
Tuy nhiên trong ba chứng bệnh tam dương cũng loại có chứng thực, chứng hư tương đối với nhau, nghĩa là chúng đều có sức đề kháng bệnh mạnh, nhưng hơn kém khác nhau, ví như có bệnh Thái dương phát nhiệt, sợ rét, có mồ hôi, mạch phù hoãn, gọi là trúng phong là chứng hư (các chú gia giải thích là chứng biểu hư). Đồng thời có bệnh Thái dương phát nhiệt, sợ gió, không có mồ hôi, mạch phù khẩn gọi là thương hàn là chứng thực (các chú gia giải thích là chứng biểu thực).

















