QUAN ĐIỂM VỀ ÂM DƯƠNG TRONG ĐÔNG Y CỦA  TRƯƠNG TRỌNG CẢNH

Lý thuyết âm dương là một khái niệm trừu tượng trong triết lý của đông phương, thể hiện quy luật khách quan về mâu thuẫn phổ biến ở thế giới tự nhiên. Nhưng tùy từng trường hợp và phạm vi, nó có nội dung khác nhau, đại đồng và tiểu dị.

Trước hết chúng ta phải gạt bỏ cái ý nghĩ âm dương đây là khái niệm máy móc, thô kệch, hẹp hòi, là âm và dương về vật lý, hay là liên tưởng đến điện âm và điện dương.

Nói chung, âm dương là hai trạng thái trong một bản thể có tính chất mâu thuẫn mà không rời nhau, vẫn chống đối nhau, tác động lẫn nhau để đạt được một thế quân bình hai chiều trong bản thể mâu thuẫn ấy, có thể tạm gọi là thống nhất trong từng giai đoạn.
Về y lý, âm dương là thế nào?

Âm dương trong y lý khác với âm dương trong điện học, chúng là hai trạng thái có tính chất mâu thuẫn cơ bản trong sự hoạt động của cơ thể con người.

Xin lấy những hiện tượng đối lập và thống nhất đi đôi với nhau, không thể tách rời nhau trong cơ thể để hội thong với quy luật âm dương trong y lý:

Sự tiêu hóa và bài tiết trong cơ thể: một số thực phẩm đưa vào ống tiêu hóa, số lượng thực phẩm ấy tạm gọi là cái đến. Qua quá trình tiêu hóa, phần nào đồng hóa với cơ thể được thì được huyết đưa đi khắp cơ thể dinh dưỡng tế bào; phần nào dị hóa với cơ thể được bài tiết ra ngoài; cả hai phần này tạm gọi là cái đi. Cái đến và cái đi phải được thống nhất cùng nhau.

Lại như sự thay đổi trong cơ thể ; chất dinh dưỡng khi đi theo máu thấm qua thành mao quản vào dinh thể( môi trường trao đổi chất) để cung cấp cho tế bào, đồng thời những chất hủy hoại và khí cacbonic trong tế bào đào thải vào dinh thể lại thấm qua thành mao quản mà vào máu, rồi được bài tiết ra ngoài cơ thể. Sự trao đổi chất ấy, sự thay cũ đổi mới ấy phải được thống nhất cùng nhau.

Đơn giản dễ thấy như việc tuần hoàn: phát huyết và hồi huyết giao lưu với nhau phải được thống nhất cùng nhau; cũng như khả năng sinh nhiệt và khả năng tán nhiệt… đều thế cả.

Tất cả những hiện tượng sinh lý đi đôi với nhau mà trái ngược nhau, thống nhất với nhau, ấy là trạng thái chính thường; khi mất quân bình thì một mặt thái quá, một mặt bất cập; ấy là trạng thái bệnh tật. Nói chung, hết thẩy tác dụng sinh lý trong cơ thể đều thể hiện theo quy luật mâu thuẫn và thống nhất mâu thuẫn, mà cổ nhân coi là theo quy luật âm dương.

Tóm tại, âm dương là hai trạng thái trong cơ thể thể hiện nội dung của quy luật mâu thuẫn này, tác động lẫn nhau, không rời nhau được. Cho nên trong cơ thể không có cái gì thuần âm cũng như không có cái gì thuần dương. Trong dương có âm, trong âm có dương. Đã có dương là có âm, đã có âm là có dương, tức là “âm trung chi dương”, “dương trung chi âm” trong y lý.

Âm dương biến động luôn luôn ở trạng thái tương đối, không nhất định ở mức độ nào, cũng không cố định đại biểu cho sự vật nào. Tùy theo sự chuyển biến về mặt đối lập của sự vật mà âm dương biến đổi.

Nếu quan niệm tuyệt đối cái này là âm, cái kia là dương là quan niệm âm dương tĩnh tại, không đúng với thực tế.

Trên đây là nói về tác động âm dương ở từng bộ phận, từng cục bộ hoạt động sinh lý trong cơ thể, cũng như gần đây, người ta quan niệm âm là khiếm năng, dương là dư năng. Còn âm dương cụ thể là gì trong y lý đông phương, chúng tôi sẽ trình bày trong một bài khác ở dưới.